Εδώ το Κούγκι ανιστορεί κι εδώ μιλεί τ’ Αρκάδι.
Σμίγουν στην κόψη των καιρών, καινούργια και παλιά.
Φλόγες τινάζονται ψηλά και σχίζουν το σκοτάδι.
Εδώ της Λευτεριάς Βωμός.
Του Μαχαιρά η Σπηλιά.Χρυσάνθη Ζιτσαία, Σπηλιά του Μαχαιρά (Ολοκαύτωμα Γρηγόρη Αυξεντίου)
Σαν σήμερα, την 3η Μαρτίου 1957, πέφτει μαχόμενος στα 29 του έτη ο υπαρχηγός της Ε.Ο.Κ.Α., ο σταυραετός του Μαχαιρά, Γρηγόρης Αυξεντίου.
Ο Αυξεντίου είχε καταγωγή από το χωριό Λύση της επαρχίας Αμμοχώστου, το οποίο τώρα τελεί υπό Τουρκική κατοχή. Μετά τις δευτεροβάθμιες σπουδές του στο Λύκειο της Αμμοχώστου, κατατάσσεται στον Ελληνικό Στρατό ως Έφεδρος Αξιωματικός, από όπου απολύεται με τον βαθμό του Εφέδρου Ανθυπολοχαγού Πεζικού. Η στρατιωτική εκπαίδευση που λαμβάνει στην Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού θα αποβεί κομβική στον μετέπειτα Αγώνα, όπου θα αντιμετωπίζει τακτικά τους Βρετανούς στρατιωτικούς σχεδόν ως ίσος προς ίσο.
Το 1952 επιστρέφει στην Κύπρο, όπου εργάζεται ως οδηγός ταξί μαζί με τον πατέρα του και αρραβωνιάζεται την αγαπητικιά του, Βασιλική. Τα επόμενα δύο χρόνια περνάνε δίχως ιδιαίτερες συγκινήσεις, αλλά ο φλογερός του πόθος για την Ένωση και ο Αγώνας που προετοιμάζεται σύντομα θα αλλάξουν το σκηνικό.
Τον Ιανουάριο του 1955 συναντιέται πρώτη φορά με τον Στρατηγό Γρίβα Διγενή και μυείται στην Ε.Ο.Κ.Α., δίνοντας όχι τον όρκο της οργανώσεως, κατά το συνηθισμένο, αλλά τον λόγο της Στρατιωτικής του Τιμής. Λαμβάνει διάφορα ψευδώνυμα, «Ρήγας», «Αίαντας», «Άρης», «Μάστρος», «Ανταίος», «Ζώτος», και το γνωστότερο, «Ζήδρος», από τον θρυλικό οπλαρχηγό του Ολύμπου Πάνο Ζήδρο· όλα του τα ψευδώνυμα, προσεκτικά επιλεγμένα, μαρτυρούν την βαθειά του αγάπη και σπουδή της Ελληνικής Ιστορίας. Υπηρετεί αρχικά ως Τομεάρχης Αμμοχώστου, αλλά ύστερα θα αναλάβει Τομεάρχης Κερύνειας και Τομεάρχης Πιτσιλιάς. Κατά την μεγάλη επιχείρηση της 1ης Απριλίου, ο Αυξεντίου συμμετέχει σε επιθέσεις κατά της Ηλεκτρικής Εταιρείας και του Ραδιοφωνικού Σταθμού της Λευκωσίας. Τον Μάιο φτάνει πολύ κοντά στο να δολοφονήσει τον Άγγλο Κυβερνήτη του νησιού, αλλά η βόμβα που τοποθετεί στον κινηματογράφο της Λευκωσίας εκρήγνυται λίγα μόλις λεπτά πριν αυτός καταφτάσει.
Οι αρχές τον επικυρήττουν από την πρώτη στιγμή με 250 λίρες, αλλά η δράση του θα τους οδηγήσει να ανεβάζουν συνεχώς αυτήν την αμοιβή ως το — αστρονομικό για την εποχή — ποσό των 5000 λιρών, την πιο υψηλή μετά την αμοιβή για τον Διγενή. Ο Αυξεντίου είναι από τα πλέον ικανά και δραστήρια μέλη της Ε.Ο.Κ.Α., και ο Στρατηγός αναγνωρίζει την αξία του, αναγάγοντάς τον σε υπαρχηγό της οργανώσεως και δίνοντας την ευλογία του να παντρευτεί, μυστικά, επάνω στο βουνό, τον Ιούνιο του 55.
Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, την επομένη της ελεύσεως του διαβοήτου Κυβερνήτη Harding, επιτίθεται, μέρα μεσημέρι, στο αστυνομικό τμήμα Λευκονοίκου, του οποίου καταλαμβάνει το οπλοστάσιο. Τον Δεκέμβριο σημειώνεται το μεγαλύτερο κατόρθωμα του Γρηγόρη Αυξεντίου, και ίσως όλου του Αγώνα. Η ιεραρχία της Ε.Ο.Κ.Α., σε συνεδρίαση στο χωριό Σπίλια του Τροόδους, περικυκλώνεται από ισχυρές αγγλικές δυνάμεις. Στους 700 στρατιώτες αντιτάσσονται ούτε 50 Έλληνες αγωνιστές. Ο Αυξεντίου ελίσσεται με τους άνδρες του ανάμεσα από τους διώκτες του και, εκμεταλλευόμενος την παχιά ομίχλη, καταφέρνει όχι μόνο να διαφύγει χωρίς καμία απώλεια, αλλά και να ξεγελάσει εντελώς τους Άγγλους· με τις κινήσεις του, το ένα Βρετανικό τμήμα, μέσα στην σύγχυση, νομίζει πως το άλλο είναι αντάρτες της Ε.Ο.Κ.Α. και πως βρίσκονται περικυκλωμένοι, με αποτέλεσμα τα δύο τμήματα επί ώρες να αλληλοχτυπιούνται, με τελικό απολογισμό πάνω απο 120 νεκρούς και 100 τραυματίες.
Τον Μάρτιο του 1956, με 17 άντρες του, στήνει ενέδρα σε αυτοκινητοπομπή των Εγγλέζων στην Ποταμίτισσα, θερίζοντας στρατιώτες και καταστρέφοντας αυτοκίνητα, στην πιο αιματηρή επίθεση όλου του Αγώνα, καθ’ ομολογίαν των ιδίων των Βρετανών.
Ο Ζήδρος εξευτελίζει απανωτά τους Άγγλους, και αυτοί δεν του το συγχωρούν. Λυσσασμένα τον αναζητούν, αλλά αυτός πάντα καταφέρνει να τους ξεφύγει. Μεταμφιέζεται σε καλόγερο και μιά φορά ως και κερνάει τους Άγγλους στρατιώτες που τον καταδιώκουν, χωρίς να γίνει αντιληπτός. Επί δύο έτη τους διαφεύγει και αλύπητα τους επιτίθεται, αλλά όπως και με τους μεγάλους Κλέφτες της Τουρκοκρατίας, η προδοσία καραδοκεί.
Μετά από υπόδειξη, στις 3 Μαρτίου του 1957 οι Άγγλοι περικυκλώνουν το κρυσφήγετό του κοντά την Μονή Μαχαιρά, με πολυάριθμες μονάδες και ελικόπτερα. Ο Αυξεντίου βρίσκεται μέσα με 4 νεαρούς συντρόφους του. Δεν θέλουν να εγκαταλείψουν τον αρχηγό τους, αλλά αυτός τους πιέζει να παραδοθούν στους Άγγλους και να σωθούν. Οι νεαροί διστάζουν, αλλά μετά από ώρα επιτέλους υπακούουν και βγαίνουν προς τα έξω. Ο Άγγλος διοικητής καλεί τον, μόνο του πλέον, Αυξεντίου να παραδοθεί. Ως απόκριση λαμβάνει την περήφανη Ελληνική απάντηση
«Μολὼν λαβέ!»
Ο Γρηγόρης Αυξεντίου είναι συνειδητοποιημένος. Ξέρει πως το δέντρο της Ελευθερίας ποτίζεται με Αίμα, και ξέρει πως έχει έρθει η σειρά του να το ποτίσει. Δεν δειλιάζει μπροστά σε αυτήν την τόσο μεγάλη ώρα. Το είχε δηλώσει άλλωστε στους συναγωνιστές του όταν τους κυκλώσανε.
«Αρκετή υπηρεσία πρόσφερα διδάσκοντας πώς να κρατάνε το όπλο και να πολεμούν. Πρέπει, όμως, να τελειώσω διδάσκοντας και πώς να πεθαίνουν!»
Οι Άγγλοι επιχειρούν να μπουν στο κρυσφήγετο. Ο Αυξεντίου τους υποδέχεται με ριπές πολυβόλου. Ένας πέφτει νεκρός. Προσπαθούν να τον εξολοθρεύσουν με χειροβομβίδες. Μετά τις εκρήξεις, στέλνουν έναν σύντροφό του, τον Αυγουστή Ευσταθίου, να διαπιστώσει αν ζει. Αυτός με χαρά βλέπει τον Σταυραετό ζωντανό, και παίρνει ξανά όπλο δίπλα του. Πλέον δεν θα τον ξαναφήσει. Η μάχη κρατάει 10 ώρες, πολύνεκρη για τους πολιορκητές. Οτιδήποτε και να κάνουν δεν έχει αποτέλεσμα, πάντα τους απαντάνε φλεγόμενες κάνες πολυβόλου. Οι Άγγλοι μανιάζουν. Αποφασίζουν να περιλούσουν το κρυσφήγετο με βενζίνη και να το πυρπολήσουν με βόμβες πετρελαίου. Τεράστιες φλόγες καταβροχθίζουν την σπηλιά, καίνε ζωντανό τον Ήρωα, όμως ούτε και τώρα δεν σπάει, αλλά μέχρι την τελευταία στιγμή έννοια του είναι να εμψυχώσει τον συναγωνιστή του· «Μη φοβάσαι, μη φοβάσαι, εγώ είμαι εντάξει». Όταν οι φλόγες καταλαγιάζουν, ανασύρεται το απανθρακωμένο πτώμα του, που θα ταφεί στα «φυλακισμένα μνήματα», και βαριά εγκαυματίας ο Ευσταθίου.
Η ζωή και η θυσία του Γρηγόρη Αυξεντίου είναι αντιπροσωπευτική μιας ολόκληρης γενιάς Ελλήνων ηρώων, που πάλεψε σχεδόν παλλαϊκά για την Ένωση, ο καθένας με τον τρόπο του, που μέτρησε περήφανα εκατοντάδες νεκρούς και τραυματίες, τόσο στην Κύπρο όσο και στην ηπειρωτική Ελλάδα, που κατάφερε να νικήσει με 400 αντάρτες τους 40.000 στρατιώτες της «αποικίας-φρουρίου» της Κύπρου. Ο Ζήδρος, όπως και τόσοι άλλοι νεαροί, έκανε την Ηρωοσύνη καθημερινότητα και την Θυσία όπλο, κατά τις αιώνιες επιταγές της Ελληνικής Ψυχής που αντέχει τον θάνατο, αλλά ποτέ την ατίμωση. Μόνο με την αυτοθυσία, με το αίμα επιτυγχάνεται η Νίκη, αν όχι άμεσα υλικά, στο ανώτερο και σημαντικότερο Πνευματικό επίπεδο, που, εν καιρώ, μετουσιώνεται και αυτό σε απτή πραγματικότητα. Από τα πρώτα της σωζόμενα στοιχεία, από τους τάφους των πολεμιστών, από τους ήρωες της Ιλιάδας που δίχως δισταγμό σπεύδουν να πεθάνουν ενδόξως, η Φυλή μας ξέρει καλά την ανάγκη της Θυσίας και την επιζητά· σπάνια οι νίκες μας ήταν αποτέλεσμα υλικής υπεροπλίας, αλλά της υπεροχής του Ελληνικού Αίματος, της Ελληνικής Ψυχής και του Ελληνικού Πνεύματος, που με το χαμόγελο οδεύει στον Θάνατο. Ο Αυξεντίου, ως σύγχρονος Λεωνίδας, κοινωνός αυτής της κοσμοθεωρίας, αποτελεί για όλους εμάς σύμβολο Αγώνα, σύντροφο και καθοδηγητή στις Μάχες που ήρθαν και έπονται.
Εκείνο το απόγευμα, σαν σήμερα το 1957, επάνω στο όρος Τρόοδος, επιβεβαιώθηκε άλλη μία φορά αυτή η προαιώνια αντίληψη.
«Δὲν μπορεῖ κανένας τόπος νὰ μὴν ἐλευθερωθῇ
ὅταν κάθε παλληκάρι τρέχει νὰ θυσιαστῇ»
Κι αυτή η Ελευθερία δεν άργησε να έρθει, αλλά δυστυχώς, ήρθε λειψή. Η Ένωση για την οποία πολέμησε και έπεσε ο Αυξεντίου, μαζί με τόσους άλλους Ήρωες, δεν επετεύχθη. Η Νίκη είναι όμως με το μέρος μας, και η Μεγαλόνησος, κι ας βάλλεται, κι «ἂς τὴν πατοῦν οἱ ξένοι», παρθένα καρτερικά προσμένει και πάλι την βέβαιη Ένωση με την Μητέρα Ελλάδα, και τότε όλοι οι αγωνιστές μας, όπως είχε πει ο ίδιος, «έστω κάτω από το χώμα, θα πανηγυρίσουν μαζί με τους ζωντανούς…»
Ζήτω ο Θάνατος!
Ζήτω η Νίκη!
Ζήτω η Αιωνία Ελλάς!
Γρηγόρης Αυξεντίου — παρών!
Αυγουστής Ευσταθίου — παρών!
