Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 52 χρόνια από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, η οποία, στις δύο φάσεις που εξελίχθηκε, οδήγησε στην κατοχή του ενός τρίτου του νησιού και στη δημιουργία του ψευδοκράτους της ΤΔΒΚ. Το σύστημα της μεταπολίτευσης και τα ΜΜΕ του έχουν φροντίσει να στρέψουν την κοινή γνώμη εναντίον εκείνων που επιθυμούν και να τους παρουσιάζουν ως υπαίτιους της τότε τραγωδίας. Έχουν ορίσει τους «προδότες», καθώς και τους δικούς τους «εθνάρχες», σχολιάζοντας τα γεγονότα πάντοτε επιλεκτικά και αγνοώντας σκόπιμα παράγοντες που οδήγησαν στην απώλεια εθνικής κυριαρχίας. Τα γεγονότα του 1974 είναι το αποτέλεσμα μιας εικοσαετούς κλιμακούμενης γεωπολιτικής έντασης πάνω σε ένα περίπλοκο πλέγμα αντικρουόμενων συμφερόντων. Γι’ αυτόν τον λόγο, οφείλουμε να γνωρίζουμε μια σειρά από γεγονότα που οδήγησαν στην τωρινή κατάσταση.
ΑΝΤΙΜΑΧΟΜΕΝΟΙ ΧΩΡΟΙ
Α) ΕΝΩΤΙΚΟΙ: Με ηγέτη τον Γεώργιο Γρίβα Διγενή, οι ενωτικοί επιδίωκαν την αδιαπραγμάτευτη Ένωση της Κύπρου με την ηπειρωτική Ελλάδα. Εκφράστηκαν μέσω της ΕΟΚΑ κατά την περίοδο 1955-1959 και μέσω της ΕΟΚΑ Β’ κατά την περίοδο 1971-1974.
Β) ΑΝΘΕΝΩΤΙΚΟΙ: Υποστήριζαν την αυτοδιάθεση της Κύπρου και την ελληνοτουρκική συνύπαρξη στα κοινά του νησιού. Εκφράζονταν από το περιβάλλον του προέδρου Μακάριου, την ευρύτερη αριστερά, καθώς και από το κομμουνιστικό ΑΚΕΛ, το οποίο αντιτασσόταν φανατικά στον Γρίβα και την ΕΟΚΑ, καθώς θεωρούσε τον ελληνικό παράγοντα αποικιοκρατικό.
Γ) ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΟΙ: Μέσω της παραστρατιωτικής οργάνωσης TMT και με ηγέτη τον Ραούφ Ντενκτάς, επιδίωκαν τη διχοτόμηση ή τη διοικητική αυτονομία της τουρκοκυπριακής κοινότητας.
ΚΥΡΙΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ
1955-59. ΑΓΩΝΑΣ ΤΗΣ ΕΟΚΑ: Υπό την καθοδήγηση του Γρίβα και τη θυσία πολλών ηρώων, η ΕΟΚΑ, μέσω του ένοπλου αγώνα, επιδίωκε την απομάκρυνση της βρετανικής κυριαρχίας και την Ένωση με την Ελλάδα, την οποία μέχρι τότε υποστήριζε και ο Μακάριος.
1959-1960. ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΖΥΡΙΧΗΣ-ΛΟΝΔΙΝΟΥ: Εγγυούνταν την εδαφική ανεξαρτησία της Κύπρου και απαγόρευαν ρητά την ένωσή της με οποιοδήποτε άλλο κράτος. Όριζαν ως εγγυήτριες δυνάμεις την Ελλάδα, την Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Αποτέλεσαν το νομικό πάτημα για την τουρκική εισβολή του 1974. Κύριο λόγο στην επίτευξή τους είχε η κυβέρνηση Καραμανλή, ενώ τις υπέγραψε και ο Μακάριος. Τις συμφωνίες ακολούθησε η δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας και προβλεπόταν ξεχωριστή διοίκηση των τουρκικών κοινοτήτων, καθιέρωση Τούρκου αντιπροέδρου με δικαίωμα βέτο, παρόλο που ο τουρκικός πληθυσμός αποτελούσε μόλις το 18% του συνολικού πληθυσμού, ενώ οι βάσεις της Δεκέλειας και του Ακρωτηρίου παρέμεναν υπό Βρετανικό έλεγχο.
1963-1964. ΔΙΑΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ: Τουρκοκύπριοι της παραστρατιωτικής οργάνωσης ΤΜΤ ανοίγουν πυρ εναντίον Ελληνοκυπρίων αστυνομικών. Ενεργοποιούνται ελληνικά ένοπλα τμήματα υπό την ηγεσία του ενωτικού Νίκου Σαμψών και του μακαριακού Βάσου Λυσσαρίδη. Τους επόμενους μήνες οι συγκρούσεις επεκτείνονται με τους Τουρκοκυπρίους να επιτίθενται σε ελληνικά τμήματα, τα οποία στη συνέχεια προχωρούν σε εκκαθαρίσεις τουρκικών θυλάκων, οι οποίοι υποχωρούν και απομονώνονται σε μικρότερα τμήματα. Δημιουργείται η πρώτη «Πράσινη Γραμμή» στη Λευκωσία. Χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες μεταφέρονται μυστικά στην Κύπρο, σχηματίζοντας την Ελληνική Μεραρχία. Ο Γρίβας επιστρέφει και αναλαμβάνει σημαντικό στρατιωτικό ρόλο στην Εθνική Φρουρά.
1964. ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΤΗΛΛΥΡΙΑΣ: Η Τουρκική Αεροπορία βομβαρδίζει ελληνοκυπριακές θέσεις στην Τηλλυρία και στα Κόκκινα, με απώλειες εκατοντάδων αμάχων. Η κυβέρνηση Γεωργίου Παπανδρέου καλεί σε παύση των εχθροπραξιών και η άμυνα του νησιού, για ακόμα μια φορά, βασίζεται στην Εθνική Φρουρά υπό την ηγεσία του Γρίβα, η οποία καταφέρνει να περιορίσει τους τουρκικούς θύλακες, οι οποίοι, παρ’ όλα αυτά, θα διατηρηθούν και θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην εισβολή του 1974. Στις συγκρούσεις συμμετείχαν και Ελλαδίτες αξιωματικοί, ο αγώνας τον οποίων δεν αναγνωρίστηκε επίσημα για πολλές δεκαετίες.
1967. ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΟΦΙΝΟΥ: Περίπολος της Εθνικής Φρουράς δέχεται επίθεση μέσα σε τουρκοκυπριακό θύλακα. Καταδρομείς της 32ης και 31ης Μοίρας ξεκινούν επιχειρήσεις εναντίον των τουρκικών δυνάμεων και προχωρούν σε εκκαθαρίσεις και αρκετές συλλήψεις. Η κυβέρνηση Μακάριου, η οποία έχει υιοθετήσει πλήρως την πολιτική της ανεξαρτησίας, αρνείται οποιονδήποτε διάλογο συνεννόησης με την κυβέρνηση της 21ης Απριλίου. Υπό την πίεση της αμερικανικής και τουρκικής πλευράς, η Ελληνική Μεραρχία και ο Γρίβας αποχωρούν από το νησί.
1971-1974 ΕΟΚΑ Β’. Η πολιτική ανεξαρτησίας του Μακαρίου και οι συνεχόμενες προκλήσεις των Τουρκοκυπρίων οδηγούν στην επιστροφή του Γρίβα στο νησί το 1971 και την ίδρυση της ΕΟΚΑ Β’, με στόχο τον εξαναγκασμό του Μακαρίου να προχωρήσει στην Ένωση. Ο Μακάριος, από την πλευρά του, ιδρύει και εξοπλίζει το εφεδρικό σώμα με σκοπό την ένοπλη καταστολή της ΕΟΚΑ Β’ και δυνάμεων της Εθνικής Φρουράς.
15 ΙΟΥΛΙΟΥ 1974: Μετά τον θάνατο του Γρίβα και την ανατροπή του Παπαδόπουλου από τον Ιωαννίδη, δυνάμεις της Εθνικής Φρουράς, υπό τον αγωνιστή της ΕΟΚΑ Νίκο Σαμψών, ανατρέπουν τον Μακάριο και εγκαθιστούν ενωτική κυβέρνηση με αναγνώριση από τον Ιωαννίδη. Μετά τη φυγή του, ο Μακάριος, μιλώντας στη Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, έκανε λόγω για «εξωτερική εισβολή» και κάλεσε το Συμβούλιο να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που διαθέτει για την αποκατάστασή του.
20-23 ΙΟΥΛΙΟΥ 1974: Η Τουρκία, επικαλούμενη το ρόλο της ως η εγγυήτρια δύναμη, με βάση τη Συνθήκη Ζυρίχης-Λονδίνου (υπογεγραμμένη από τους Καραμανλή και Μακάριο), εισβάλλει στην Κύπρο. Την επόμενη ημέρα οργανώνεται η στρατιωτική επιχείρηση «ΝΙΚΗ». Τα NORATLAS της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας μεταφέρουν άνδρες της Α’ Μοίρας Καταδρομών από τα Χανιά για την ενίσχυση της Εθνικής Φρουράς. Παρά τις απώλειες, καταφέρνουν να υπερασπιστούν κρίσιμες θέσεις και περιορίζουν τις τουρκικές δυνάμεις σε ένα μικρό μέρος της Κερύνειας.
23-24 ΙΟΥΛΙΟΥ 1974: Οι αρχηγοί των τριών κλάδων των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, σε συνεργασία με τον στρατηγό Γκιζίκη, ανατρέπουν τον Ιωαννίδη και αναθέτουν την κυβέρνηση στον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Στην Κύπρο, ο Σαμψών παραιτείται και προσωρινός πρόεδρος ορίζεται ο Γλαύκος Κληρίδης, πριν την επιστροφή του Μακαρίου. Το επόμενο διάστημα ξεκινάνε διαπραγματεύσεις στη Γενεύη.
14 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1974: Παρά την αποκατάσταση της «συνταγματικής νομιμότητας» σε Ελλάδα και Κύπρο, η Τουρκία προχωράει στη δεύτερη φάση της εισβολής. Οι στρατιώτες της ΕΛΔΥΚ και της Εθνικής Φρουράς κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν μια ευρείας κλίμακας εισβολή, υποστηριζόμενη από την τουρκική αεροπορία. Η κυβέρνηση Καραμανλή δεν προχώρησε σε καμία ενέργεια στρατιωτικής υποστήριξης. Στις 16 Αυγούστου, παρά τη σθεναρή αντίσταση, η Τουρκία είχε καταλάβει περίπου το ένα τρίτο της Κύπρου.
Συνοψίζοντας, η ιστορία δεν είναι υποκειμενική, πίσω από τα γεγονότα υπάρχει πάντα η αλήθεια, οι ήρωες αλλά και οι ευθύνες. Θα ήταν ανακρίβεια να ισχυριστούμε ότι δεν έγιναν λάθη από όλες τις μεριές, αλλά θα ήταν και έγκλημα απέναντι στην αλήθεια και σε όσους αγωνίστηκαν για μια Ελληνική Κύπρο αν δεν αναγνωρίσουμε ποιοι είναι αυτοί που, στο βωμό των προσωπικών τους φιλοδοξιών, υπέκυψαν στα προστάγματα των διεθνών παραγόντων και διαχρονικά τορπίλισαν οποιαδήποτε προσπάθεια για την Ένωση, δίνοντας νομικό και εδαφικό πάτημα στους εισβολείς.
«Χρωστάμε σ’ όσους ήρθαν, πέρασαν, θα ‘ρθούνε, θα περάσουν.
Κριτές θα μας δικάσουν οι αγέννητοι, οι νεκροί.»
