Ζούμε σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων και συγκρούσεων καθώς διαμορφώνεται μια συνεχής αντιπαράθεση μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Η ενίσχυση των χωρών του BRICS από τη μία πλευρά και η στρατηγική παγκόσμιας αναδιοργάνωσης που ακολουθείται από τις ΗΠΑ από την άλλη, έχουν ως στόχο τον έλεγχο κρίσιμων περιοχών ενεργειακού και γεωοικονομικού κυρίως ενδιαφέροντος. Το Ιράν, για μια ακόμη φορά, ως στρατηγικός κόμβος στη Μέση Ανατολή, επανέρχεται στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων. Μετά τη σύντομη αλλά ιδιαίτερα έντονη πολεμική σύγκρουση των δώδεκα ημερών που σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2025, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες εσωτερικές αναταραχές.
Τις τελευταίες εβδομάδες καταγράφονται εκτεταμένες διαδηλώσεις με τη συμμετοχή χιλιάδων πολιτών σε μεγάλες ιρανικές πόλεις, με κεντρικό σύνθημα «θάνατος στον δικτάτορα», το οποίο στρέφεται ευθέως κατά του ανώτατου ηγέτη του ισλαμικού καθεστώτος. Παράλληλα, η διεθνής κοινή γνώμη βομβαρδίζεται με εικόνες και πληροφορίες που δεν είναι πάντα εύκολο να επαληθευτούν. Το CBS News της Μπάρι Γουάις (Bari Weiss) υποστηρίζει ότι ο αριθμός των νεκρών στο Ιράν ενδέχεται να φτάνει «έως και τις 20.000», επικαλούμενο δύο πηγές, εκ των οποίων η μία βρίσκεται στο εσωτερικό του Ιράν. Οι αριθμοί αυτοί, οι οποίοι χρησιμοποιούνται ως μηχανισμοί πολιτικής και διπλωματικής πίεσης υπέρ μιας εξωτερικής στρατιωτικής παρέμβασης, θεωρούνται παντελώς αναξιόπιστοι, χωρίς ωστόσο να αναμένεται να υπάρξει οποιαδήποτε ουσιαστική λογοδοσία αν επιβεβαιωθεί ότι πρόκειται για ψευδείς ισχυρισμούς.
Την ίδια στιγμή, είναι αναμφισβήτητο ότι στο Ιράν υπάρχει βαθιά κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στο θεοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης που εγκαθιδρύθηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και παραμένει στην εξουσία εδώ και 47 χρόνια. Η δυσαρέσκεια αυτή είναι εντονότερη στις νεότερες γενιές, οι οποίες δεν έχουν βιώσει ούτε την επανάσταση αλλά ούτε το καθεστώς του σάχη πριν το ‘79. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το Ισλάμ, ως κυρίαρχο πολιτικό εργαλείο εξουσίας στο Ιράν, αποτελεί σχετικά πρόσφατο ιστορικό γεγονός. Η επανάσταση του 1979 δεν υπήρξε μόνο θρησκευτική, αλλά και έντονα πολιτική, καθώς εκφράστηκε ως αντίδραση στο φιλοδυτικό, αυταρχικό καθεστώς του σάχη Μοχαμάντ Ρεζά Παχλεβί. Το Ισλάμ λειτούργησε περισσότερο ως μέσο χειραφέτησης και συσπείρωσης παρά ως αποκλειστικά θρησκευτικός παράγοντας.
Το βέβαιο είναι ότι οι συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο γεωπολιτικής έντασης, με το Ιράν να παίζει το ρόλο του βασικού παίχτη στον αγώνα για τον έλεγχο στη Μέση Ανατολή. Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι καμία επανάσταση δεν μπορεί να πετύχει αν δεν υπάρχει μια αξιόπιστη και αποδεκτή εναλλακτική πρόταση εξουσίας. Ο Ρεζά Παχλεβί, γιος του τελευταίου σάχη, ο οποίος αυτοπροβάλλεται ως η εναλλακτική λύση, δεν φαίνεται να λειτουργεί ως ενωτικός παράγοντας. Αντίθετα, παραμένει διχαστικός, χωρίς αποδοχή από την ιρανική αντιπολίτευση. Ταυτόχρονα, η έλλειψη σαφούς πολιτικού οράματος και οι εκκλήσεις του για εξωτερική στρατιωτική παρέμβαση αποκαλύπτουν ότι υποκινείται από ξένα συμφέροντα. Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι η αντιπολίτευση χαρακτηρίζεται από έλλειμα ηγεσίας και αδυνατεί να αναλάβει τα ηνία. Το ενδιαφέρον στην όλη ιστορία είναι ότι το Ιράν υπό τον σάχη, ήταν η δεύτερη μουσουλμανική χώρα μετά την Τουρκία, που αναγνώρισε το κράτος του Ισραήλ το 1950, αλλά και μετά την Ισλαμική επανάσταση του 1979, και συγκεκριμένα τη δεκαετία του ’80, οι καλές σχέσεις τους συνεχίστηκαν με την αγοραπωλησία όπλων. Όλα τα παραπάνω αναδεικνύουν την κατάσταση στο Ιράν ως ένα από τα πλέον σύνθετα, πολύπλοκα αλλά και καθοριστικά ζητήματα της σύγχρονης γεωπολιτικής σκακιέρας για τον έλεγχο και την επιρροή στη Μέσης Ανατολή, ενώ οι πρόσφατες κρίσεις σε Βενεζουέλα και Γροιλανδία δείχνουν ότι το 2026 θα είναι μια χρονιά έντονων εξελίξεων.
